Huyết áp thấp là gì? Dấu hiệu, nguyên nhân, và cách phòng ngừa hiệu quả

Huyết áp thấp thường khiến chóng mặt, choáng váng hoặc mệt mỏi, đặc biệt khi đứng dậy đột ngột. Nhiều người gặp tình trạng này nhưng không biết mình có đang bị huyết áp thấp hay không. Bài viết dưới đây của Omron sẽ giúp hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết và cách phòng ngừa hiệu quả tại nhà.

Bệnh huyết áp thấp là gì?

Huyết áp thấp, còn gọi là hạ huyết áp (hypotension), là tình trạng chỉ số huyết áp thấp hơn mức bình thường của cơ thể. Theo American Heart Association, huyết áp thấp thường được xác định khi chỉ số huyết áp dưới 90/60 mmHg.

Huyết áp thấp thường được xác định khi:

• Huyết áp tâm thu dưới 90 mmHg: Thể hiện áp lực của máu lên thành động mạch khi tim co bóp để bơm máu đi khắp cơ thể.

• Huyết áp tâm trương dưới 60 mmHg: Phản ánh áp lực trong động mạch khi tim giãn ra giữa các nhịp đập.

Các loại huyết áp thấp

Huyết áp thấp có thể xuất hiện dưới nhiều dạng khác nhau tùy theo nguyên nhân và cách tình trạng này xảy ra trong cơ thể. Theo thông tin từ Mayo Clinic, một số dạng huyết áp thấp thường gặp gồm:

• Huyết áp thấp tư thế: Đây là tình trạng huyết áp giảm khi đứng lên sau khi đang ngồi hoặc nằm. Sự thay đổi tư thế khiến máu dồn xuống phần dưới cơ thể, làm giảm lượng máu trở về tim và có thể gây chóng mặt hoặc choáng váng.

• Huyết áp thấp sau khi ăn: Tình trạng này xảy ra khi huyết áp giảm khoảng 1 - 2 giờ sau bữa ăn. Hiện tượng này thường gặp hơn ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh lý ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ.

• Huyết áp thấp do rối loạn điều hòa thần kinh: Đây là dạng huyết áp thấp xảy ra khi sự phối hợp giữa tim và não trong việc điều chỉnh huyết áp bị rối loạn. Tình trạng này thường gặp ở người trẻ hoặc khi đứng trong thời gian dài.

• Huyết áp thấp liên quan đến teo đa hệ thống: Đây là một rối loạn hiếm gặp ảnh hưởng đến hệ thần kinh tự chủ, có thể gây tụt huyết áp khi đứng lên. Tình trạng này đôi khi đi kèm tăng huyết áp khi nằm và trước đây còn được gọi là Shy-Drager syndrome là bệnh hiếm cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi.

 
Thay đổi tư thế quá nhanh khi vừa ngủ dậy là một trong những nguyên nhân dễ gây huyết áp thấp tư thế

Huyết áp thấp có hiện tượng gì?

Các triệu chứng của huyết áp thấp có thể bao gồm:

• Hoa mắt hoặc chóng mặt: Xảy ra khi lượng máu lên não giảm, đặc biệt khi thay đổi tư thế đột ngột.

• Đau đầu: Lưu lượng máu lên não không ổn định gây cảm giác đau đầu.

• Ngất: Huyết áp giảm mạnh khiến não không nhận đủ máu trong thời gian ngắn.

• Giảm tập trung: Não thiếu máu nuôi làm suy giảm khả năng tập trung.

• Da nhợt nhạt: Tuần hoàn máu kém khiến da trở nên tái hoặc lạnh.

• Mắt mờ: Lượng máu cung cấp cho mắt giảm làm thị lực tạm thời bị mờ.

• Mệt mỏi: Cơ thể thiếu oxy và năng lượng để duy trì hoạt động.

• Buồn nôn: Lưu lượng máu đến hệ tiêu hóa giảm gây cảm giác khó chịu.

• Nhịp tim đập nhanh: Tim tăng nhịp để bù đắp cho huyết áp giảm.

Đau đầu và chóng mặt là những dấu hiệu có thể xuất hiện khi huyết áp thấp làm giảm lưu lượng máu lên não

Huyết áp thấp là do đâu?

Các nguyên nhân sau có thể gây ra huyết áp thấp bao gồm:

• Không đủ thể tích máu trong lòng mạch: Khi lượng dịch hoặc máu trong cơ thể giảm, áp lực của máu trong động mạch cũng giảm theo. Tình trạng này thường xảy ra khi cơ thể mất nước do sốt, nôn ói, tiêu chảy hoặc vận động quá sức. Ngoài ra, mất máu do chấn thương hoặc chảy máu bên trong cũng có thể khiến thể tích máu giảm đáng kể và dẫn đến huyết áp thấp.

• Tim co bóp yếu hoặc bệnh lý tim mạch: Tim là cơ quan chịu trách nhiệm bơm máu đi khắp cơ thể. Khi tim hoạt động kém hiệu quả, lượng máu được bơm ra mỗi nhịp tim giảm, làm áp lực máu trong động mạch giảm theo. Một số bệnh lý tim mạch có thể gây ra tình trạng này như nhồi máu cơ tim, suy tim, bệnh van tim hoặc nhịp tim chậm.

• Rối loạn hệ thần kinh điều hòa huyết áp: Hệ thần kinh tự chủ giúp cơ thể điều chỉnh nhiều chức năng tự động như nhịp tim, hô hấp và huyết áp. Khi cơ chế này bị rối loạn, mạch máu có thể giãn quá mức hoặc phản ứng chậm khi cơ thể thay đổi tư thế, khiến huyết áp giảm đột ngột. Đây là nguyên nhân thường gặp của huyết áp thấp tư thế.

• Các vấn đề về nội tiết: Một số rối loạn nội tiết có thể ảnh hưởng đến hormone kiểm soát huyết áp. Ví dụ như bệnh Addison (suy tuyến thượng thận), tiểu đường hoặc hạ đường huyết. Khi hormone trong cơ thể mất cân bằng, khả năng điều hòa huyết áp cũng có thể bị ảnh hưởng.

Đối tượng nguy cơ dễ bị bệnh huyết áp thấp

Một số nhóm người có nguy cơ bị huyết áp thấp cao hơn do những thay đổi sinh lý hoặc bệnh lý trong cơ thể:

• Phụ nữ mang thai: Sự thay đổi hormone trong thai kỳ làm mạch máu giãn nhanh, khiến huyết áp giảm, đặc biệt trong 24 tuần đầu của thai kỳ.

• Người mắc các vấn đề về tim: Những bệnh lý như nhồi máu cơ tim, suy tim, bệnh van tim hoặc nhịp tim chậm có thể làm giảm lượng máu tim bơm ra, dẫn đến huyết áp thấp.

• Người mắc các bệnh về nội tiết: Các rối loạn nội tiết như bệnh Addison, hạ đường huyết hoặc đái tháo đường có thể ảnh hưởng đến khả năng điều hòa huyết áp của cơ thể.

• Người bị mất nước: Khi cơ thể mất nhiều nước do sốt, nôn mửa, tiêu chảy nặng, dùng nhiều thuốc lợi tiểu hoặc vận động quá sức, thể tích máu giảm và huyết áp dễ tụt.

• Người bị mất máu: Mất máu do chấn thương hoặc chảy máu bên trong cơ thể làm giảm lượng máu lưu thông, dẫn đến tụt huyết áp.

• Người bị nhiễm trùng nặng: Khi vi khuẩn xâm nhập vào máu, cơ thể có thể rơi vào tình trạng sốc nhiễm trùng, khiến huyết áp giảm nghiêm trọng.

• Người bị sốc phản vệ: Phản ứng dị ứng nghiêm trọng có thể làm huyết áp giảm đột ngột và gây nguy hiểm nếu không được xử trí kịp thời.

• Người bị thiếu chất dinh dưỡng: Thiếu vitamin B12, folate hoặc sắt khiến cơ thể không sản xuất đủ hồng cầu, dẫn đến thiếu máu và làm tăng nguy cơ huyết áp thấp.

Phụ nữ mang thai dễ gặp tình trạng huyết áp thấp do hệ tuần hoàn thay đổi để thích nghi với thai kỳ 

Phương pháp phòng ngừa và điều trị huyết áp thấp

Để kiểm soát tình trạng huyết áp thấp hiệu quả, người bệnh có thể áp dụng một số biện pháp sau:

• Ăn uống đầy đủ và cân bằng dinh dưỡng: Chế độ ăn đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định huyết áp. Người bị huyết áp thấp nên bổ sung đủ chất đạm từ thịt, cá, trứng, đậu. Đồng thời tăng cường rau xanh và trái cây để cung cấp vitamin, khoáng chất và chất xơ.

• Uống đủ nước mỗi ngày: Thiếu nước làm giảm thể tích máu và có thể khiến huyết áp giảm. Vì vậy, cần duy trì thói quen uống đủ nước trong ngày, đặc biệt khi thời tiết nóng hoặc sau khi vận động.

• Chia nhỏ bữa ăn trong ngày: Ăn quá no trong một bữa có thể khiến máu dồn nhiều đến hệ tiêu hóa, làm huyết áp giảm tạm thời. Chia thành nhiều bữa nhỏ giúp cơ thể hấp thu dinh dưỡng tốt hơn và hạn chế tụt huyết áp sau ăn.

• Thay đổi tư thế từ từ: Khi chuyển từ tư thế nằm hoặc ngồi sang đứng, nên thực hiện chậm rãi để cơ thể có thời gian thích nghi, tránh tình trạng choáng váng hoặc chóng mặt.

• Duy trì lối sống lành mạnh: Người bị huyết áp thấp nên ngủ đủ 7 - 8 giờ mỗi ngày, giữ tinh thần thoải mái và tránh căng thẳng quá mức. Bên cạnh đó, việc tập thể dục nhẹ nhàng như đi bộ, đạp xe hoặc bơi lội giúp tăng cường tuần hoàn máu và cải thiện sức khỏe tim mạch.

• Hạn chế rượu bia: Rượu bia có thể gây giãn mạch và làm cơ thể mất nước, từ đó khiến huyết áp giảm thêm.

• Mang vớ áp lực khi cần thiết: Vớ áp lực giúp hạn chế tình trạng máu dồn xuống chân, hỗ trợ cải thiện tuần hoàn và giảm nguy cơ tụt huyết áp khi đứng lâu.

• Theo dõi huyết áp thường xuyên: Kiểm tra huyết áp định kỳ giúp phát hiện sớm các thay đổi bất thường. Người dùng có thể theo dõi tại nhà bằng các thiết bị đo huyết áp điện tử của Omron để chủ động quản lý sức khỏe và có biện pháp xử lý kịp thời.

Huyết áp thấp có thể gây nhiều triệu chứng khó chịu nếu không được theo dõi và kiểm soát đúng cách. Duy trì chế độ ăn uống đầy đủ, uống đủ nước và xây dựng lối sống lành mạnh sẽ giúp hạn chế nguy cơ huyết áp giảm quá mức. Theo dõi huyết áp thường xuyên bằng máy đo huyết áp Omron tại nhà cũng giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường và chủ động bảo vệ sức khỏe.