Đường huyết là gì? Cơ chế điều hòa và cách duy trì chỉ số ổn định

Mệt mỏi bất thường, khát nước liên tục hay chóng mặt không rõ nguyên nhân có thể là dấu hiệu cơ thể đang cảnh báo về vấn đề đường huyết. Vậy đường huyết là gì và tại sao chỉ số này lại quan trọng với sức khỏe đến vậy? Bài viết này Omron sẽ giúp bạn hiểu rõ khái niệm, cơ chế điều hòa và cách duy trì chỉ số đường huyết ổn định mỗi ngày.

Đường huyết là gì?

Đường huyết (hay đường máu) là nồng độ glucose trong máu, đóng vai trò cung cấp năng lượng cho cơ thể, đặc biệt là não bộ. Theo National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, glucose là nguồn năng lượng chính và được insulin do tuyến tụy tiết ra đưa vào tế bào để sử dụng, từ đó giúp kiểm soát nồng độ đường huyết.

Theo Centers for Disease Control and Prevention (CDC), mức đường huyết mục tiêu thường được duy trì trong một khoảng nhất định, cụ thể như sau:

• Trước bữa ăn: 80 đến 130 mg/dL.

• Hai giờ sau khi bắt đầu bữa ăn: Dưới 180 mg/dL.

Ở người mắc đái tháo đường, cơ chế này bị rối loạn, dẫn đến tình trạng tăng hoặc hạ đường huyết bất thường. Chỉ số đường huyết không cố định trong ngày mà thay đổi tùy theo chế độ ăn uống, mức độ vận động, căng thẳng, bệnh tật, mất nước, tuổi tác, chu kỳ kinh nguyệt, thuốc đang sử dụng và rượu bia.

Đường huyết là nồng độ glucose trong máu, cung cấp năng lượng cho cơ thể

Cơ chế điều hòa đường huyết của cơ thể như thế nào?

Cơ thể điều hòa đường huyết dựa trên sự thay đổi nồng độ glucose trong máu, trong đó tuyến tụy đóng vai trò trung tâm. Sau bữa ăn, đường huyết tăng lên, tuyến tụy giải phóng insulin để đưa glucose vào tế bào, lượng dư thừa được dự trữ trong gan dưới dạng glycogen. Ngược lại, khi đói, đường huyết giảm, tuyến tụy tiết ra glucagon để phân giải glycogen thành glucose, cung cấp năng lượng cho cơ thể.

Khi cơ chế này bị rối loạn, cơ thể có thể rơi vào một trong hai tình trạng:

Hạ đường huyết

Theo American Diabetes Association, hạ đường huyết là tình trạng nồng độ glucose trong máu xuống dưới 70 mg/dL. Tình trạng này thường gặp ở người mắc đái tháo đường, đặc biệt khi sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết không đúng cách. Các triệu chứng thường gặp bao gồm da tái, ngứa môi, lo lắng, đổ mồ hôi, nhịp tim nhanh, run tay, đánh trống ngực, cồn cào, xót ruột, choáng váng và mệt mỏi.

Hạ đường huyết có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân:

• Dùng quá liều insulin hoặc tiêm không đúng kỹ thuật.

• Bỏ bữa, ăn muộn hoặc ăn uống không đủ.

• Tập thể dục quá sức.

• Uống rượu lúc đói hoặc quá nhiều rượu.

• Viêm gan nặng hoặc rối loạn chức năng thận.

• Khối u tuyến tụy sản xuất quá nhiều insulin.

• Đã phẫu thuật cắt dạ dày.

Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, hạ đường huyết có thể gây mệt lả, chóng mặt và nguy hiểm đến tính mạng.

Tăng đường huyết

Tăng đường huyết là tình trạng nồng độ glucose trong máu tăng cao hơn mức bình thường, xảy ra khi insulin không được bài tiết đủ để xử lý lượng đường trong máu. Nếu tình trạng này kéo dài và không được kiểm soát, có thể dẫn đến bệnh đái tháo đường hoặc các bệnh lý khác như hội chứng Cushing.

Các triệu chứng thường gặp bao gồm khô miệng, khát nước, tiểu nhiều, đau đầu, mệt mỏi, nhịp tim nhanh, khó thở và hơi thở có mùi trái cây. Nếu kéo dài, tăng đường huyết có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng:

• Mất thị lực.

• Rối loạn cương dương.

• Lở loét chân.

• Bệnh thận hoặc suy thận.

• Tăng nguy cơ đau tim và đột quỵ.

• Khó lành vết thương.

Tăng đường huyết nặng có thể gây mất thị lực

Cách duy trì chỉ số đường huyết ổn định tại nhà

Để kiểm soát đường huyết hiệu quả, cần kết hợp chế độ ăn uống hợp lý, vận động thể chất và lối sống lành mạnh.

• Tăng cường thực phẩm màu xanh và đỏ tươi: Các thực phẩm chứa anthocyanins như nho, dâu và quả mọng có khả năng hỗ trợ kiểm soát đường huyết hiệu quả.

• Tuân thủ chế độ điều trị: Sử dụng thuốc hạ đường huyết hoặc tiêm insulin đúng theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý thay đổi liều lượng hoặc bổ sung thuốc mới khi chưa có sự đồng ý của chuyên gia.

• Chế độ ăn uống cân bằng: Duy trì tỷ lệ dinh dưỡng hợp lý với glucid 50 - 60%, protid 15 - 20% và lipid 20 - 30% tổng năng lượng mỗi ngày. Không bỏ bữa sáng vì đây là bữa quan trọng giúp ổn định đường huyết suốt cả ngày. Kết hợp protein, tinh bột, chất béo lành mạnh cùng trái cây hoặc các loại hạt để duy trì đường huyết ổn định.

• Tập thể dục đều đặn: Tập ít nhất 150 phút mỗi tuần. Duy trì luyện tập lâu dài giúp các tế bào nhạy cảm hơn với insulin, từ đó giảm nguy cơ mắc bệnh đái tháo đường. Lưu ý kiểm tra đường huyết, huyết áp và tình trạng tim mạch trước khi tập.

• Uống sữa: Protein và enzyme trong sữa giúp làm chậm quá trình chuyển hóa đường từ thức ăn vào máu, từ đó giảm nguy cơ kháng insulin lên đến 20%. Người có nguy cơ hoặc đang kiểm soát đái tháo đường nên ưu tiên sữa không đường, ít đường hoặc sữa tách béo.

• Theo dõi đường huyết thường xuyên bằng máy đo đường huyết Omron: Máy cho kết quả chỉ trong 5 giây, thao tác đơn giản với công nghệ không mã hóa, lượng mẫu máu nhỏ và tích hợp bộ nhớ lưu kết quả, giúp việc theo dõi đường huyết tại nhà trở nên dễ dàng và tiện lợi hơn.

Qua bài viết, hy vọng bạn đã hiểu rõ đường huyết là gì và biết cách duy trì chỉ số ổn định để bảo vệ sức khỏe lâu dài. Việc theo dõi thường xuyên bằng máy đo đường huyết Omron tại nhà chính là bước đơn giản nhất giúp bạn chủ động kiểm soát trước khi các biến chứng kịp xảy ra.