อาการปวดเมื่อยตามร่างกายที่แก้ไม่หาย นวดเท่าไรก็ไม่ดีขึ้น หรือบางครั้งมีอาการปวดร้าวลึก ๆ ไปยังบริเวณอื่น อาจเป็นสัญญาณเตือนว่ากล้ามเนื้อกำลังเผชิญกับภาวะหดเกร็งที่ฝังลึก หลายคนอาจเคยได้ยินคำว่า จุดกดเจ็บ (Trigger Point) แต่อาจจะยังไม่เข้าใจว่าสิ่งนี้เกิดขึ้นได้อย่างไร บทความนี้ เราจะพาไปเจาะลึกว่า Trigger Point คืออะไร และมีวิธีรับมือกับอาการนี้อย่างไรได้บ้าง
Trigger Point คือจุดหรือบริเวณในมัดกล้ามเนื้อที่มีการหดเกร็งตัวจับกันเป็นก้อนเล็ก ๆ หรือที่มักเรียกกันว่าจุดกดเจ็บ ซึ่งเกิดขึ้นภายในเส้นใยกล้ามเนื้อที่มีความตึงตัว จุดเหล่านี้มีความไวต่อการกระตุ้นสูงมาก เมื่อกดลงไปจะรู้สึกเจ็บปวดอย่างชัดเจน และที่สำคัญคือมักจะทำให้เกิดอาการปวดร้าวไปยังบริเวณอื่นของร่างกาย (Referred Pain) ได้ เช่น จุดกดเจ็บที่บ่าอาจทำให้รู้สึกปวดร้าวขึ้นไปถึงบริเวณศีรษะ หรือกระบอกตา ปวดร้าวที่สะบักลงแขน ฯลฯ ซึ่งจุดหดเกร็งเหล่านี้ถือเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้เกิดอาการปวดกล้ามเนื้อเรื้อรังนั่นเอง
จุดกดเจ็บที่ซ่อนอยู่ในกล้ามเนื้อนั้นไม่ได้มีลักษณะและอาการแสดงที่เหมือนกันทั้งหมด โดยเบื้องต้นสามารถแบ่งประเภทของจุดกดเจ็บออกเป็น 2 ประเภทหลัก ๆ ดังนี้
จุดกดเจ็บที่อยู่ในระยะแสดงอาการ หรือเป็นจุดที่ทำให้เกิดอาการปวดขึ้นมาได้เองโดยที่ไม่ต้องไปสัมผัสหรือกดทับ มักทำให้ผู้ที่มีภาวะนี้รู้สึกปวดตื้อ ๆ ลึก ๆ อยู่ตลอดเวลา รบกวนการใช้ชีวิตประจำวัน และมักมีอาการปวดร้าวไปยังส่วนอื่นของร่างกายร่วมด้วยเมื่อมีการขยับหรือใช้งานกล้ามเนื้อมัดนั้น
จุดกดเจ็บแฝงที่ซ่อนตัวอยู่เงียบ ๆ จะไม่มีอาการปวดเกิดขึ้นหากไม่ได้ไปกดหรือสัมผัสโดน แต่จะแสดงอาการปวดก็ต่อเมื่อถูกแรงกดทับเท่านั้น แม้จะไม่ทำให้ปวดตลอดเวลา แต่จุดกดเจ็บแฝงนี้จะทำให้กล้ามเนื้อตึง รั้ง และจำกัดองศาการเคลื่อนไหวของร่างกาย หากปล่อยทิ้งไว้และมีการสะสมความตึงเครียดมากขึ้น ก็สามารถลุกลามเปลี่ยนเป็น Active Trigger Point ได้
สาเหตุที่ทำให้กล้ามเนื้อเกิดการหดเกร็งจนกลายเป็นก้อน หรือจุดกดเจ็บนั้นมีหลากหลายปัจจัย โดยส่วนใหญ่มักเกิดจากพฤติกรรมในชีวิตประจำวันที่เราอาจละเลย ดังนี้
ไลฟ์สไตล์การใช้ชีวิต การอยู่ในท่าทางเดิมซ้ำ ๆ เป็นเวลานาน เช่น นั่งหลังค่อม ก้มหน้าเล่นโทรศัพท์มือถือ หรือการสะพายกระเป๋าหนักข้างเดียวเป็นประจำ ทำให้กล้ามเนื้อต้องทำงานหนักและเกร็งตัวอย่างต่อเนื่อง
ออฟฟิศซินโดรม กลุ่มอาการยอดฮิตของคนวัยทำงานที่นั่งหน้าจอคอมพิวเตอร์ติดต่อกันหลายชั่วโมงโดยไม่เปลี่ยนอิริยาบถ ซึ่งเป็นตัวการสำคัญที่ทำให้เกิดความตึงเครียดสะสมในเส้นใยกล้ามเนื้อจนจับตัวเป็นก้อน
การบาดเจ็บของกล้ามเนื้อ การออกกำลังกายที่หักโหมเกินไป การใช้งานกล้ามเนื้อผิดท่า หรืออุบัติเหตุที่ทำให้กล้ามเนื้อเกิดการฉีกขาด บาดเจ็บเฉียบพลัน หรือถูกยืดหดอย่างรุนแรง
ความเครียดและการพักผ่อนไม่เพียงพอ ความเครียดจะส่งผลโดยตรงต่อการเกร็งตัวของกล้ามเนื้อโดยไม่รู้ตัว ประกอบกับการพักผ่อนน้อยทำให้ร่างกายไม่มีเวลาซ่อมแซมเซลล์กล้ามเนื้อที่สึกหรอ
จุดกดเจ็บสามารถเกิดขึ้นได้กับกล้ามเนื้อลายทุกมัดทั่วร่างกาย แต่จะมีบางบริเวณที่มักพบการเกิดจุดหดเกร็งได้บ่อยและสร้างความรำคาญใจต่อการใช้ชีวิตประจำวันเป็นพิเศษ ได้แก่
บริเวณคอ บ่า และหัวไหล่
บริเวณสะบักและหลังส่วนบน
บริเวณหลังส่วนล่างและเอว
บริเวณสะโพกและสลักเพชร
บริเวณกล้ามเนื้อน่องและต้นขา
หากไม่แน่ใจว่า อาการปวดเมื่อยที่เป็นอยู่เกิดจากจุดกดเจ็บหรือไม่ ลองสำรวจตัวเองจากอาการเบื้องต้นเหล่านี้
คลำเจอก้อนแข็ง ๆ หรือตุ่มนูนเล็ก ๆ ในมัดกล้ามเนื้อบริเวณที่รู้สึกปวด
เมื่อกดลงบนก้อนแข็งนั้น จะรู้สึกเจ็บจี๊ดหรือปวดร้าวไปยังบริเวณอื่น เช่น กดที่บ่าแต่ปวดร้าวขึ้นศีรษะหรือขมับ
รู้สึกกล้ามเนื้อตึงรั้ง ขยับตัวได้น้อยลง หรือหันคอ บิดตัวได้ไม่สุดองศาเหมือนปกติ
มีอาการปวดลึก ๆ ปวดตื้อ ๆ ในกล้ามเนื้อ แม้จะกำลังพักผ่อนหรือไม่ได้ขยับตัวก็ตาม
รู้สึกอ่อนเพลีย กล้ามเนื้อล้าและไม่มีแรงในการใช้งานตามปกติ
แม้ว่าจุดกดเจ็บจะไม่ใช่โรคร้ายแรงถึงขั้นอันตรายต่อชีวิต แต่เป็นอาการที่ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตอย่างมาก หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการแก้ไข จะทำให้เกิดอาการปวดกล้ามเนื้อเรื้อรัง ส่งผลเสียต่อบุคลิกภาพ ทำให้โครงสร้างร่างกายผิดปกติจากการที่กล้ามเนื้อดึงรั้ง เช่น ไหล่ห่อ คอยื่น ประสิทธิภาพในการทำงานลดลง อีกทั้งยังอาจลุกลามไปรบกวนการนอนหลับ ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อสุขภาพทั้งร่างกายและจิตใจในระยะยาวได้อีกด้วย
การจัดการกับจุดกดเจ็บสามารถทำได้หลายวิธี ดังนี้
หมั่นทำ Stretching หรือยืดเหยียดกล้ามเนื้อในระหว่างวัน โดยเฉพาะหลังจากการนั่งทำงานนาน ๆ จะช่วยเพิ่มความยืดหยุ่น ลดความตึงตัวของเส้นใยกล้ามเนื้อ กระตุ้นการไหลเวียนโลหิต และช่วยป้องกันการก่อตัวของก้อนหดเกร็งใหม่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ออกกำลังกายเสริมสร้างความแข็งแรงให้กล้ามเนื้อแกนกลางลำตัวและกล้ามเนื้อส่วนต่าง ๆ อย่างสม่ำเสมอ จะช่วยให้กล้ามเนื้อมีความทนทานต่อการใช้งานได้ดีขึ้น ลดโอกาสการบาดเจ็บ และช่วยให้ระบบหมุนเวียนเลือดนำออกซิเจนไปหล่อเลี้ยงกล้ามเนื้อได้อย่างเพียงพอ
สำหรับผู้ที่มีอาการปวดเรื้อรังรุนแรง การปรึกษานักกายภาพบำบัดถือเป็นทางเลือกที่ดี ซึ่งอาจมีการใช้เครื่องมือต่าง ๆ เข้ามาช่วยคลายจุดกดเจ็บ เช่น การทำอัลตราซาวด์ การฝังเข็ม รวมถึงการใช้เทคโนโลยีอย่าง TENS ซึ่งเป็นการกระตุ้นเส้นประสาทด้วยกระแสไฟฟ้าผ่านผิวหนัง เพื่อบรรเทาอาการปวดและลดความตึงตัวของกล้ามเนื้อได้อย่างตรงจุด
การปรับสภาพแวดล้อมในการทำงานตามหลักการยศาสตร์ (Ergonomics) เช่น จัดระดับโต๊ะ เก้าอี้ และหน้าจอคอมพิวเตอร์ให้เหมาะสมกับสรีระ รวมถึงการหลีกเลี่ยงการอยู่ในท่าทางที่ผิดธรรมชาติติดต่อกันนาน ๆ จัดตารางเวลาพักสายตาและลุกเดินบ่อย ๆ
ในวันที่รู้สึกเมื่อยล้า การใช้อุปกรณ์นวดกดจุดด้วยตัวเอง ลูกกลิ้งโฟม (Foam Roller) รวมทั้งการใช้เครื่องกระตุ้นไฟฟ้าคลายกล้ามเนื้อแบบพกพาที่สามารถใช้งานได้ง่าย ๆ ด้วยตัวเองที่บ้าน ก็เป็นอีกหนึ่งตัวช่วยที่สะดวกสบายในการเข้าไปกระตุ้นให้เส้นใยกล้ามเนื้อที่จับตัวกันเป็นก้อนคลายตัวออก ช่วยบรรเทาอาการปวดได้เป็นอย่างดี
Trigger Point หรือจุดกดเจ็บในกล้ามเนื้อ คือปัญหาที่ใกล้ตัวและสามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน โดยเฉพาะในยุคที่คนส่วนใหญ่ต้องนั่งทำงานเป็นเวลานาน ดังนั้น การทำความเข้าใจเกี่ยวกับสาเหตุของอาการนี้ รวมทั้งหมั่นสังเกตอาการตัวเอง และนำวิธีบรรเทาอาการต่าง ๆ ไปปรับใช้ ทั้งการยืดเหยียดร่างกาย การปรับพฤติกรรมการนั่ง ใช้อุปกรณ์หรือเทคโนโลยีช่วยคลายกล้ามเนื้อ ก็จะช่วยให้ผู้ที่มีอาการสามารถรอดพ้นจากวงจรความปวดเรื้อรัง และกลับมาใช้ชีวิตประจำวันได้อย่างเต็มประสิทธิภาพในทุก ๆ วัน
Trigger Point คือจุดกดเจ็บเฉพาะในกล้ามเนื้อ ส่วนออฟฟิศซินโดรมเป็นกลุ่มอาการที่เกิดจากพฤติกรรมการทำงาน ซึ่งอาจมี Trigger Point เป็นหนึ่งในสาเหตุร่วม
แม้จะไม่อันตรายร้ายแรง แต่สามารถทำให้เกิดอาการปวดเรื้อรัง และส่งผลต่อการใช้ชีวิตประจำวันได้
ไม่จำเป็น การนวดที่ถูกวิธีควรอยู่ในระดับที่ทนได้ และควรทำโดยผู้เชี่ยวชาญ เพื่อป้องกันการบาดเจ็บเพิ่มเติม
ขอบคุณข้อมูลจาก
ประเนตรทิพย์ รินแก้วกาญจน์. (ม.ป.ป.). มารู้จัก Trigger point กัน. สืบค้นจาก https://www.bnhhospital.com/th/article/understanding-trigger-points/
Pyeong Rehab. (2024). รู้จัก Trigger Point คืออะไร. สืบค้นจาก https://pyongrehab.com/th/trigger-point/
|
บทความก่อนหน้า ปวดสะบักร้าวลงแขน สัญญาณเตือนสุขภาพที่ไม่ควรมองข้าม! |
บทความถัดไป |
