Hắt hơi là dấu hiệu của bệnh gì? Nguyên nhân, cách xử trí an toàn

Hắt hơi liên tục nhiều ngày, kèm theo sổ mũi và nghẹt mũi khiến bạn lo lắng không biết hắt hơi là dấu hiệu của bệnh gì? Đây có thể là cách cơ thể cảnh báo các vấn đề tiềm ẩn như viêm mũi dị ứng, cảm cúm hoặc viêm xoang, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài mà không thuyên giảm. Bài viết dưới đây Omron sẽ giúp bạn nhận biết nguyên nhân thường gặp, cách xử trí tại nhà và thời điểm cần đến gặp bác sĩ.

Hắt hơi là gì?

Hắt hơi (hay nhảy mũi) là phản xạ tự nhiên, đột ngột và không thể kiểm soát của cơ thể, xảy ra khi luồng không khí được đẩy mạnh ra ngoài qua mũi và miệng. Đây là cơ chế bảo vệ lành tính, giúp tống xuất các chất kích ứng, bụi bẩn hoặc dị nguyên bám trên niêm mạc mũi.

Mặc dù không phải vấn đề sức khỏe nghiêm trọng, tình trạng này dù xảy ra liên tục hay từng cái một vẫn gây khó chịu đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến ăn uống và giao tiếp hằng ngày của người bệnh. Tình trạng này thường đi kèm nhiều biểu hiện khác, bao gồm:

• Sổ mũi, nghẹt mũi, nhỏ giọt sau mũi

• Ngứa mũi, vòm miệng hoặc cổ họng

• Ngứa, đỏ hoặc chảy nước mắt, sưng tấy và thâm quầng dưới mắt

• Áp lực và đau nhức vùng mặt

• Ho khan hoặc ho có đờm

• Ở trẻ nhỏ: hay dùng tay cọ xát mũi

Hắt hơi là dấu hiệu của bệnh gì?

Theo Mayo Clinic, hắt hơi liên tục có thể là dấu hiệu cảnh báo của nhiều bệnh lý, điển hình như viêm mũi dị ứng (do phấn hoa, bụi bẩn), cảm lạnh hoặc cúm do virus hoặc phản ứng của cơ thể trước thay đổi thời tiết lạnh. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, người bệnh có nguy cơ đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm.

Biến chứng có thể gặp khi hắt hơi kéo dài:

• Viêm xoang: Tình trạng viêm mãn tính ở niêm mạc mũi, đặc biệt do dị ứng với mạt bụi, có thể gây tắc nghẽn các xoang. Khi đường thông giữa xoang và mũi bị cản trở, nguy cơ nhiễm trùng xoang (viêm xoang) sẽ tăng cao.

• Hen suyễn: Người vừa mắc hen suyễn vừa bị dị ứng thường gặp khó khăn trong việc kiểm soát triệu chứng. Họ có nguy cơ cao lên cơn hen cấp tính, đòi hỏi phải can thiệp y tế kịp thời hoặc cấp cứu khẩn cấp.

• Polyp mũi: Phản ứng viêm kéo dài tại niêm mạc mũi có thể hình thành các khối u mềm, lành tính bên trong khoang mũi hoặc xoang cạnh mũi. Khi polyp phát triển lớn, chúng cản trở luồng khí lưu thông, gây nghẹt mũi, khó thở và giảm khả năng ngửi.

Biến chứng của hắt hơi kéo dài thường gồm viêm xoang, hen suyễn và polyp mũi do viêm mũi kéo dài

Nguyên nhân gây tình trạng hắt hơi

Hắt hơi xảy ra khi niêm mạc mũi bị kích thích, buộc cơ thể phản xạ đẩy luồng không khí ra ngoài để loại bỏ tác nhân gây kích ứng. Dưới đây là các nguyên nhân phổ biến nhất:

• Dị ứng: Đây là nguyên nhân hàng đầu gây hắt hơi. Khi tiếp xúc với các dị nguyên như bụi nhà, phấn hoa, nấm mốc hoặc lông thú cưng, hệ miễn dịch nhận diện nhầm chúng là mối đe dọa và kích hoạt phản ứng tống xuất, dẫn đến hắt xì liên tục.

• Nhiễm virus đường hô hấp: Virus cảm lạnh hoặc cúm tấn công niêm mạc mũi, gây viêm và hắt hơi. Hiện có hơn 200 loại virus khác nhau có thể gây cảm lạnh, trong đó rhinovirus là tác nhân phổ biến nhất.

• Chất kích ứng mũi: Hít phải các chất kích thích như khói thuốc lá, không khí ô nhiễm, mùi nước hoa, mùi thuốc nhuộm vải, mùi hành cay, hạt tiêu hoặc bụi bẩn đều có thể kích thích niêm mạc mũi và gây hắt hơi. Ngoài ra, việc ăn thức ăn cay cũng là tác nhân kích hoạt phản xạ này ở một số người.

• Yếu tố môi trường và thời tiết: Thay đổi nhiệt độ hoặc độ ẩm đột ngột, hít thở không khí lạnh khô, hoặc tiếp xúc với ánh sáng mạnh và ánh nắng mặt trời cũng là những tác nhân kích thích phản xạ hắt hơi ở nhiều người.

• Thức ăn và đồ uống: Thức ăn cay nóng là tác nhân phổ biến kích hoạt phản xạ hắt hơi. Ngoài ra, việc uống rượu bia có thể khiến niêm mạc mũi sưng phù, dẫn đến nghẹt mũi và hắt hơi.

• Các vấn đề liên quan đến giấc ngủ: Nằm ngửa khi ngủ hoặc tình trạng trào ngược axit dạ dày xảy ra vào ban đêm cũng có thể kích thích niêm mạc mũi và gây hắt hơi.

• Thay đổi nội tiết tố: Biến động nội tiết tố trong thai kỳ, chu kỳ kinh nguyệt hoặc khi sử dụng thuốc tránh thai có thể gây viêm mũi không do dị ứng, dẫn đến hắt hơi. Ngoài ra, suy giáp (tình trạng tuyến giáp sản xuất không đủ hormone) cũng được ghi nhận là một trong những nguyên nhân ít được chú ý gây ra tình trạng này.

Nguyên nhân ít phổ biến hơn:

• Polyp mũi hoặc viêm mũi mãn tính

• Tác dụng phụ của thuốc xịt mũi chứa corticosteroid

• Ngưng sử dụng một số loại thuốc như opioid

• Chấn thương vùng mũi

• Căng thẳng hoặc cảm xúc mạnh

Hắt hơi có thể do dị ứng, virus, môi trường, thực phẩm hoặc thay đổi nội tiết tố

Khi nào nên đi khám?

Nếu hắt hơi liên tục nhưng không kèm theo triệu chứng bất thường nào khác, nguyên nhân thường chỉ đến từ thay đổi thời tiết hoặc tiếp xúc với chất kích ứng thoáng qua. Trường hợp này không đáng lo ngại, chỉ cần chú ý theo dõi và duy trì vệ sinh mũi đều đặn.

Tuy nhiên, cần chủ động đến gặp bác sĩ sớm khi hắt hơi xuất hiện cùng với một trong các dấu hiệu sau:

• Nghẹt mũi, dịch mũi có màu vàng hoặc xanh

• Đau họng, nhức đầu kéo dài

• Khó thở hoặc tức ngực

• Sốt cao

• Ngứa mũi dai dẳng không thuyên giảm

Đây có thể là tín hiệu cho thấy cơ thể đang đối mặt với một bệnh lý cần được chẩn đoán và điều trị đúng hướng, tránh để kéo dài gây biến chứng không mong muốn.

Làm thế nào để điều trị hắt hơi tại nhà? 

Điều trị hắt hơi tại nhà hiệu quả bao gồm vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý, uống đủ nước, giữ môi trường sạch sẽ, và tránh xa tác nhân dị ứng (khói, bụi, lông thú). Các biện pháp hỗ trợ như xông hơi mặt, uống trà gừng/mật ong, chườm ấm và sử dụng máy xông khí dung Omron giúp làm loãng dịch nhầy, thông mũi và giảm kích ứng. 

Các biện pháp điều trị hắt hơi tại nhà cụ thể:

• Vệ sinh mũi thường xuyên: Sử dụng nước muối sinh lý NaCl 0,9% nhỏ mũi để làm sạch chất nhầy và tác nhân gây dị ứng.

• Giữ môi trường sống sạch sẽ: Vệ sinh chăn ga gối đệm thường xuyên, hút bụi nhà cửa, sử dụng máy lọc không khí để loại bỏ mạt bụi, nấm mốc.

• Uống đủ nước: Uống nước ấm, trà gừng, trà mật ong hoặc nước chanh giúp làm dịu cổ họng và loãng đờm.

• Tránh tiếp xúc với chất kích thích: Tránh khói thuốc lá, nước hoa, hóa chất tẩy rửa mạnh, và đeo khẩu trang khi ra ngoài.

• Xông hơi và làm ấm: Tắm nước nóng hoặc xông hơi mặt bằng nước nóng (có thể thêm tinh dầu bạc hà/tràm) giúp giảm nghẹt mũi, hắt hơi. Chườm ấm vùng xoang mũi.

• Bấm huyệt/Massage: Massage nhẹ nhàng vùng cánh mũi (huyệt Nghinh Hương) có thể giúp thông mũi.

• Sử dụng máy xông khí dung Omron: Thiết bị giúp đưa nước muối sinh lý hoặc thuốc vào sâu trong mũi họng, hỗ trợ điều trị viêm mũi dị ứng, viêm xoang hiệu quả, đặc biệt cho trẻ nhỏ và người bị viêm mãn tính.

Qua bài viết, hy vọng bạn đã hiểu rõ hơn hắt hơi là dấu hiệu của bệnh gì và biết cách phân biệt khi nào cần thăm khám, khi nào có thể tự xử trí tại nhà. Chăm sóc đường hô hấp đúng cách ngay từ sớm, kết hợp hỗ trợ xông mũi họng bằng máy xông khí dung Omron tại nhà, là cách hiệu quả để giảm triệu chứng và ngăn ngừa biến chứng lâu dài, đặc biệt với trẻ nhỏ và người bị viêm mũi mãn tính.